Nguyên tắc ghi nhận doanh thu

• • IFRS 15  yêu cầu ghi nhận doanh thu từ các hợp đồng theo nguyên tắc nghĩa vụ thực hiện (performance obligation). Điều này được thực hiện để đảm bảo rằng doanh thu được phản ánh phù hợp với tiến trình thực hiện hợp đồng và giá trị quyền kiểm soát chuyển giao cho khách hàng.
  • Xác định Hợp Đồng: Phải xác định rõ các hợp đồng với khách hàng, trong đó nghĩa vụ thực hiện dịch vụ hoặc giao hàng được xác định.
  • Xác Định Giá Trị Giao Dịch: Phải xác định giá trị giao dịch dự kiến từ hợp đồng, bao gồm cả giá trị trao đổi mong đợi từ quà tặng, phần thưởng, điều kiện giảm giá, và các điều kiện khác.

  • Phương Pháp Ghi Nhận Doanh Thu: Áp dụng phương pháp ghi nhận doanh thu phù hợp với tiến độ thực hiện của nghĩa vụ. Ghi nhận doanh thu một cách thích hợp khi các điều kiện cụ thể được đáp ứng, như tiến độ thực hiện của nghĩa vụ và việc thanh toán từ khách hàng.

Ứng dụng trong chương trình

• • Cho phép khai báo thông tin doanh thu theo từng nghĩa vụ, tách hợp đồng và phân bổ doanh thu cho từng nghĩa vụ.
  • Cho phép khai báo hạch toán hoặc không hạch toán cho từng nghĩa vụ hoặc nhóm nghĩa vụ. Mỗi nghĩa vụ hoặc nhóm nghĩa vụ trên hợp đồng có thể có một hoặc nhiều kỳ hạch toán.
  • Hạch toán doanh thu gồm: Bút toán phân bổ doanh thu định kỳ (tự động) và hóa đơn (tạo chứng từ hóa đơn dịch vụ hoặc hóa đơn bán hàng từ hợp đồng).
  • Tùy chọn xuất hóa đơn hoặc không xuất hóa đơn cho từng kỳ hạch toán.
  • Cho phép nhập thông tin hóa đơn có thể khác thông tin hạch toán.

Hướng dẫn thực hiện

Tình huống nghiệp vụ giả định:

Ngày 1/10/2023, Công ty cổ phần bất động sản A, bán một căn hộ cho khách hàng với giá bao gồm cả thuế GTGT 10% là 2.090trđ, khách hàng thanh toán bằng tiền gửi ngân hàng và được nhận nhà ngay, đồng thời được miễn phí dịch vụ tòa nhà trong vòng 10 năm có giá trị bao gồm cả thuế GTGT 10% là 110trđ.

Với hợp đồng này, công ty có 2 nghĩa vụ gồm: giao nhà cho khách hàng, cung cấp dịch vụ tòa nhà cho khách hàng trong 10 năm. Xác định giá trị của giao dịch là 1.900trđ không bao gồm thuế GTGT. Xác định (phân bổ) giá trị giao dịch cho từng nghĩa vụ trên cơ sở giá bán độc lập (hay giá trị hợp lý của từng nghĩa vụ) như sau:

• Giá trị căn hộ: {1.900trđ : (1.900 + 100)} x1.900 = 1.805 trđ;
• Hóa đơn giá trị gia tăng công ty A viết cho khách hàng có giá chưa thuế GTGT là 1.900trđ và thuế GTGT là 190trđ;
• Giá trị của dịch vụ tòa nhà: 1.900 – 1.805 =95trđ. Dịch vụ tòa nhà phân bổ cho từng tháng trong 10 năm.

Kế toán công ty ghi nhận doanh thu như sau:

+ Tại ngày 01/10/2023:

Nợ TK 112 : 2.090.000.000 đ;

Có TK 511: 1.805.000.000 đ;

Có TK 3387: 95.000.000 đ;

Có TK 3331: 190.000.000 đ.

+ Tại ngày 31/10/2023: Phân bổ giá trị dịch vụ tòa nhà đã thực hiện, ghi nhận doanh thu như sau:

Nợ TK 3387: 791,667 đ.

Có TK 511: 791,667 đ.

Thực hiện nhập liệu trong phần mềm như sau:

• • Bước 1: Kiểm tra các tham số hệ thống liên quan: khai báo tham số “Quản lý doanh thu hợp đồng theo nghĩa vụ” là “Có”.
  • Bước 2: Vào “Danh mục hợp đồng” tại ngăn thông tin chính, chú ý khai báo “Loại hợp đồng” là 2 – Bán; các trường thông tin khác nhập theo hướng dẫn chung tại hướng dẫn chức năng của “Danh mục hợp đồng”.
  • Bước 3: Khai báo nghĩa vụ. Vào “Danh mục hợp đồng” tại năng thông tin Nghĩa vụ, nhập Mã nghĩa vụ/Tên nghĩa vụ, Giá gốc / Giá giao dịch / Số kỳ phân bổ, Ngày bắt đầu, Chứng từ hạch toán…như hình mô tả sau:

• • Bước 4: Tạo số liệu phân bổ doanh thu theo nghĩa vụ. Vào “Danh mục hợp đồng” tại năng thông tin Doanh thu, nhấn “Xử lý/Tạo số liệu tự động“, số liệu sẽ được tạo tương ứng cách khai báo tại bước 3 như hình sau: 

• • Bước 5:  Khai báo thông tin hạch toán cho lần xuất hóa đơn và ghi nhận doanh thu bán hàng cho nghĩa vụ cung cấp căn hộ. Chọn dòng doanh thu bán căn hộ, nhấn “Xử lý/Thông tin hạch toán“, nhập tài khoản Nợ với tài khoản ngân hàng theo ví dụ trên. Nhập tài khoản doanh thu bán hàng, tài khoản thuế giá trị gia tăng cho dòng doanh thu bán căn hộ, doanh thu chưa thực hiện cho khoản dịch vụ tòa nhà miễn phí. Kết quả nhập liệu được mô tả qua hình sau:

Sau khi nhập liệu xong, nhấn Nhận để lưu lại.

• • Bước 6: Khai báo thông tin hạch toán cho các lần phân bổ và ghi nhận doanh thu nghĩa vụ dịch vụ tòa nhà. Chọn dòng doanh thu nghĩa vụ dịch vụ tòa nhà (dòng thứ 2 trong hình mô tả ở bước 4), nhấn “Xử lý/Thông tin hạch toán”, nhập số liệu như hình minh họa sau:

• • Sau khi nhập liệu xong, nhấn Nhận để lưu lại.
  • Bước 7: Sao chép thông tin hạch toán từ bước 6 cho các dòng tương tự của các kỳ hạch toán tiếp sau, chọn dòng doanh thu nghĩa vụ dịch vụ tòa nhà (dòng thứ 2 trong hình mô tả ở bước 4) nhấn “Xử lý/Sao chép thông tin hạch toán”, chương trình sẽ sao chép khai báo bút toán tương tự cho các kỳ phân bổ và ghi nhận doanh thu còn lại có tính chất tương tự. Nhấn Nhận khi chương trình xuất hiện thông báo “Chương trình sẽ sao chép thông tin hạch toán tại dòng 2 cho các dòng khác có cùng số tiền, bạn có muốn thực hiện không?”. Sau khi thực hiện xong, nhấn Lưu để lưu lại hợp đồng.
  • Bước 8: Tạo hóa đơn cho lần ghi nhận doanh thu nghĩa vụ cung cấp căn hộ. Vào “Tạo hóa đơn từ hợp đồng“, Tại màn hình lọc số liệu, nhập các thông tin như sau:

– Kỳ/năm chọn 10 năm 2023;

– Mã chứng từ: Chọn HD1;

– Các thông tin sau có thể chọn thêm để giới hạn số liệu: Mã khách/Nhóm khách/Mã hợp đồng/Nhóm hợp đồng/Mã ngoại tệ/Đơn vị/Người sử dụng.

Nhấn tiêu đề trường “Chọn” trong màn hình danh sách bút toán và thực hiện các xử lý sau (nếu có):

– Cập nhật tỷ giá: Cập nhật tỷ giá cho dòng hiện tại, trường hợp chứng từ được tạo với mã đồng tiền là ngoại tệ;

– Cập nhật tỷ giá cho nhiều chứng từ: Cập nhật tỷ giá cho tất cả các dòng, trường hợp chứng từ được tạo với mã đồng tiền ngoại tệ;

– Tạo hóa đơn: Tạo hóa đơn và lưu số liệu vào các sổ sách có liên quan.

• • Bước 9: Tạo chứng từ hạch toán định kỳ cho các bút toán ghi nhận doanh thu nghĩa vụ dịch vụ tòa nhà được khai báo tại bước 6.

    Mục tiêu của chức năng này là tạo ra bút toán phân bổ các khoản doanh thu chưa thực hiện theo hợp đồng dựa trên khai báo thông tin hạch toán doanh thu theo nghĩa vụ. Bút toán được tạo với mã chứng từ JK1-“Bút toán phân bổ doanh thu định kỳ theo hợp đồng”. Vào “Bút toán phân bổ doanh thu định kỳ theo hợp đồng”, tại màn hình lọc số liệu, nhập các thông tin như sau:

– Kỳ/năm chọn 10 năm 2023;

– Các thông tin sau có thể chọn thêm để giới hạn số liệu: Mã khách/Nhóm khách/Mã hợp đồng/Nhóm hợp đồng/Mã ngoại tệ/Đơn vị/Ngày ký.

• •  Nhấn tiêu đề trường “Chọn” trong màn hình danh sách bút toán và thực hiện các xử lý sau (nếu có):

– Sửa thông tin...: Người dùng có thể sửa lại các thông tin mặc định như: Số chứng từ ( mặc nhiên tăng dần theo mã chứng từ), mã ngoại tệ (mặc nhiên theo hợp đồng), tỷ giá (mặc nhiên theo tỷ giá gần nhất trong bảng tỷ giá quy đổi)

– Cập nhật...: Trong trường hợp cần điều chỉnh hàng loạt cho nhiều chứng từ, sẽ sử dụng nút chức năng “Cập nhật tỷ giá cho nhiều chứng từ” và “Cập nhật số chứng từ cho nhiều bút toán” Với cập nhật số chứng từ cho nhiều bút toán, cần nhập số bắt đầu theo số tự nhiên hoặc tăng theo quy tắc (xem thêm tại “Cập nhật lại số chứng từ” thuộc phần hệ thống).

– Tạo bút toán…: Ghi các bút toán vào sổ kế toán.

– Xóa bút toán...: Xóa các bút toán đã ghi vào sổ kế toán.

• • Bước 10: Kiểm tra số liệu. Người dùng có thể kiểm tra số liệu hạch toán trong chứng từ (hóa đơn dịch vụ hoặc hóa đơn bán) hoặc các báo cáo phát sinh tài khoản liên quan. Các số liệu liên quan doanh thu hợp đồng theo nghĩa vụ có thể kiểm tra và đối chiếu tại: “Bảng kế hoạch phân bổ doanh thu hợp đồng theo nghĩa vụ” và “Bảng phân bổ doanh thu hợp đồng theo nghĩa vụ“

Lưu ý

• • Hướng dẫn này được sử dụng khi tham số “Quản lý doanh thu hợp đồng theo nghĩa vụ” là “Có’. (Bước 1)
  • Thông tin “Nhóm hạch toán” tại bước 5 và 6: Có thể nhập thông tin hạch toán cho từng nghĩa vụ hoặc nhập theo nhóm hạch toán.
    • Đối với các mã nghĩa vụ không cùng “Nhóm hạch toán” nhưng giống nhau về số tiền hạch toán thì có thể dùng tiện ích “Sao chép thông tin hạch toán”.
    • Đối với các mã nghĩa vụ cùng “Nhóm hạch toán” thì chỉ khai báo đại diện cho một mã nghĩa vụ. Khi đã khai báo “Thông tin hạch toán” cho một mã nghĩa vụ rồi thì không được khai báo cho các mã nghĩa vụ khác (cùng nhóm).
  • Tại bước 3, “Giá gốc” luôn nhập theo mã đồng tiền trên hợp đồng.
  • Trường hợp đã nhập ở “Thông tin hạch toán” thì chương trình không cho phép sửa các thông tin ngăn doanh thu.
  • Chọn giá trị hiệu lực để không tạo “Bút toán phân bổ doanh thu định kỳ theo hợp đồng” và “Tạo hóa đơn từ hợp đồng”.
  • Tình trạng trong thông tin doanh thu cho biết đã tạo chứng từ cho dòng doanh thu này.
  • Thông tin hóa đơn dùng để thể hiện lịch sử phát hành hóa đơn.
  • Thông tin chi tiết hạch toán và thông tin phát hành nếu có sự khác biệt, đề nghị xem hướng dẫn chi tiết hơn tại “Vấn đề ghi nhận doanh thu và phát hành hóa đơn“.
  • Tham khảo chi tiết hướng dẫn khác tại “Danh mục hợp đồng“.
  • Người dùng tham khảo thêm các mô tả chi tiết tại hướng dẫn sử dụng theo chức năng có liên quan.
  • Người dùng tham khảo thêm về chuẩn mực trong các tài liệu chuyên ngành khác.